Teme u ovom broju:

Fakultet
Bolonjska deklaracija 10 godina nakon potpisivanja
Interview with Dr. Frens Stoeckel, director of the DAAD Information Centre Belgrade
IT happening - Palić 2009

Bolonja

Prošlo je deset godina od potpisivanja Bolonjske deklaraije. Za to vreme ovom sporazumu je pristupilo ukupno 46 zemalja a čak 83% univerziteta uskladilo svoje nastavne programe prema ovim reformama, čime je jasno ukazano na pravac u kome će se menjati sistema evropskog visokog obrazovanja. ipak, iza rezultata na papiru svari na terenu izgledaju malo drugačije. Mnoge kontroverze vezane za ovaj proces ostaju i dalje otvorene.

Ideje Bolonjske deklaracije

Bolonjskom deklaracijom je predviđeno da se do 2010. godine izvrši reforma visokog obrazovanja u zemljama potpisnicama u skladu sa odrednicama sadržanim u ovom dokumentu. Kako je istek ovog roka blizu u javnosti su prisutne sve češće rasprave o uspešnosti čitavog procesa reformi a neke kritike idu čak i dalje pa dovode u pitanje i njegovu svrsishodnost pa i dobrobit koju eventualno donosi.

Sistem obrazovanja na evropskim univerzitetima dugo nije bio izložen suštinskim promenama. Međutim, u poslednjih pedeset godina postalo je primetno zaostajanje većine evropskih univerziteta za onima u SAD koji su na kraju i uzeli primat. Kao reakcija na ovakvo stanje evropskih visokoškolskih ustanova pristupilo se procesu bolonjskih reformi.



Glavni cilj ovog procesa jeste stvaranje jedinstvenog evropskog sistema univerzitetske nastave i istraživanja a koji bi trebalo da poveća efikasnost i fleksibilnost evropskog visokog obrazovanja i da ojača njegovu konkurentsku poziciju na svetskom tržištu znanja. U suštini kroz ove reforme bi se izmenio dosadašnji način studiranja i uveo novi trociklični sistem stepenovanja diploma („Bachelor“, „Master“, “PhD“), zatim uvođenje kompatibilnog ECT sistema bodovanja kao i ujednačavanje evropskih kriterijuma za procenu kvaliteta visokog obrazovanja. Ove mere bi trebalo da eliminišu prepreke za slobodnu migraciju studenata, nastavnika i drugog visoko-obrazovanog osoblja u okviru zemalja potpisnica deklaracije.

Međutim situacija na terenu je malo drugačija…

Bilo kako bilo, nakon lepih i plemenitih zamisli uvek sledi onaj teži i mnogo komplikovaniji deo, realizacija ideje u praksi. Naime, implementacija Bolonjske deklaracije bi se mogla posmatrati na tri nivoa, internacionalnom, nacionalnom i na nivou svakog univerziteta pojedinačno. Na internacionalnom nivou ideje ovih reformi su nesumnjivo doživele veliki uspeh, uzevši u obzir brzinu kojom su prihvaćene, broj zemalja potpisnica kao i entuzijazam kojim su predstavljene. Međutim, na nacionalnom nivou i na nivou univerziteta, nakon početnog oduševljenja i otpočinjanja reformi praksa je pokazala da proces neće ići glatko kako se očekivalo. Za razliku od nordijskih zemalja u kojima je čitav proces sproveden uspešno i potpuno u skladu sa odrednicama iz deklaracije, druge zemlje Evrope, a posebno one istočne moraće da reše još dosta pitanja kako bi sprovele reformu na adekvatan način. Od samog početka sprovođenja procesa postalo je primetno da se brzina implementacije drastično razlikuje od zemlje do zemlje ali i pojava jednog mnogo opasnijeg trenda, selektivne primene Bolonjske deklaracije. Tako, imamo primere gde neki univerziteti umesto da prilagode svoj nastavni program novom trocikličnom sistemu, samo su podelili onaj stari na dva dela i preimenovali ga u bachelor i master što predstavlja promenu samo u imenu dok ciljevi koje ističe deklaracija i dalje ostaju daleko. Kao potencijalni uzrok ovog problema može se uzeti činjenica da je sprovođenje ovog procesa potpuno dobrovoljno kao i da ne postoje direktni mehanizmi koji bi primorali kako zemlje tako i univerzitete da sprovode reforme na adekvatan način. Na račun toga, vodeći stručnjaci iz ove oblasti su više puta ukazali da se čitav ovaj proces mora shvatiti kao jedan veliki i usko povezan sistem koji može da da zadovoljavajuće rezultate samo ako se primeni kao takav.

Protesti

U međuvremenu, Bolonjski proces nailazi na nove probleme. Na jednom delu zapadnoevropskih univerziteta stvara se jaka opozicija nadolazećim promenama. Na mnogim univerzitetima širom Španije, Grčke, Italije i Francuske studenti su izašli na proteste kako bi iskazali svoje nezadovoljsvo reformama za koje smatraju da im donose više štete nego koristi. Najenergičniji protesti odigrali su se u Španiji, tačnije na univerzitetu u Barseloni gde su studenti zaposeli univerzitetske zgrade a jedan deo njih je čak blokirao i železničke šine čime je na kratko blokiran saobraćaj. Iz Barselone protesti su se brzo proširili na univerzitete u Madridu, Sevilji i Valensiji. Kroz ovakve akcije, studenti su iskazali stav da smatraju da Bolonjski proces više brine o interesima poslodavaca nego o doborobiti studenata. U tom svetlu oni su istakli problem snažnog uticaja biznisa na obrazovni sistem i njegove nekritičke podređenosti diktatu tržišta što bi prema izjavama nekih studenata moglo u krajnjoj meri da dovede do marginalizacije pojedinih kurseva kao sto su umetnost, filozofija ili istorija, jer jednostavno nisu dovoljno produktivni i profitabilni.



Pored ovih zamerki, studenti smatraju da ove reforme nisu u skladu sa njihovim načinom života i studiranja. Pošto veliki broj studenata u zapadnoj Evropi deo svog školovanja finansira radeći paralelno sa studijama, što u buduće, prema reformisanom programu koji predviđa veću participaciju i prisutnost studenata na nastavi, neće biti moguće i mnogi će morati da se odreknu ovog dodatnog izvora prihoda čime će im se materijalna situacija bitno pogoršati. Takođe, mnogi smatraju da je u trocikličnom sistemu studiranja diploma prvog stepena namerno devalorizovana pa ih sam sistem primorava da upisuju skupe master kurseve kako bi bili konkurentni na tržištu rada a da za uzvrat dobijaju manji ili isti stepen znanja kakav je bio predviđen starim programom.

Dalje kritike ukazuju da navodno, iako ovakav sistem obrazovanja omogućava veće mogućnosti za individualno uključivanje u rad, a samim tim i priblizavanje praktičnim znanjima, sa druge strane daje i veće šanse za provlačenje studenata sa malim fondom znanja.

Naravno, nigde bez para…

Još jedan problem sa kojim su se ideje Bolonjskog procesa susrele u praksi odnosi se na mobilnost studenata između evropskih zemalja kao jednog od glavnih ciljeva. Naime, iako studenti mogu slobodno da prenose svoje bodove na strane univerzitete, finansijska strana ove zamisli još je daleko od zadovoljavajuće. Mnogi studenti koji žele nastave studije van svoje matične zemlje suočavaju se sa jednim vidom diskriminacije, jer retko dobijaju finansijsku pomoć zemlje domaćina. Osim nekoliko zemalja, među kojima su Italija i Švedska i koje daju pristojnu pomoć ostale zemlje daju vrlo malu ili nikakvu finansijsku podršku stranim studentima. Na primeru Belgije se može videti još drastičniji primer diskriminacije, gde su školarine veće za studente koji dolaze iz inostranstva. Ukoliko učenik dolazi van EU prepreke su još veće. Suočava se procedurama dobijanja boravišne vize, malim šansama za dobijanje radne dozvole a u nekim zemljama kao u Norveškoj potrebno je priložiti i garanciju o posedovanju 9500 eura kao fonda iz koga će se finansirati boravak. Pozitivan je primer zemalja kao što su Turska, Slovačka i Albanija gde su strani studenti izjednačeni sa domaćim.

Na kraju, treba razumeti da Bolonjski proces nije mala kozmetička promena već radikalan zahvat za evropski sistem visokog obrazovanja, mozda i najveći u istoriji, pa je razumljivo da izvestan otpor postoji. Iako je njegova implementacija već značajno uznapredovala, mnoga pitanja kritičara ovog procesa su ostala bez odgovora. Možda studenti ne uviđaju sve prednosti koje im ovaj proces donosi i kako će se zahvaljujući ovim promenama podići standard studiranja ili možda siromašnije zemlje bez razloga strahuju da će se kroz slobodan transfer studenata i visoko obrazovanog kadra još više ubrzati “odliv mozgova” u bogatije delove kontinenta, ostaje da vidimo. Godina 2010. je na pragu.

Since when has the DAAD been operating in Serbia and what are the main objectives of your activities in Serbia?

DAAD has been present in Serbia for decades through its lecturers and professors, who, for example, teach German as a foreign language or are active in scientific work in different disciplines at Serbian faculties. Increased interest in German universities from students around the world during the implementation of the Bologna process encouraged the DAAD to be present at important places all over the world in order to intensify academic exchange. The most recent of its 62 information centres worldwide was established in October 2008 in Belgrade.

What opportunities does the DAAD offer to students?

The DAAD and especially its Information Centre Belgrade informs students about “Study and research in Germany”. In this regard you can find all relevant information e.g. on our new website: www.daad.rs, also in Serbian language. Of course, everyone can personally come to us to be advised, too. And last but not least: The DAAD – with an annual budget of 300 million euros – awards scholarships. There is a wide range of programs: from short summer courses or intensive language courses up to scholarships for master programs and doctoral studies. Professors can also apply for research stays.

You organize a number of programs with local faculties. Could you tell us something more about it? Have you planned such programs with the Faculty of Economics?

In addition to the mentioned individual scholarships, there are also institutional grants. Projects and partnerships, for example, can be supported by the DAAD, like summer schools between Serbian and German faculties that would cooperate on research projects and contribute to more German and Serbian collaboration. For this purpose, there are additional funds through the “Special Program Serbia'' from the German Federal Government, which stimulate our activities a lot.

A DAAD-sponsored summer school will take place here in Serbia in July this year in cooperation of the Faculty of Economics in Belgrade and its pendant from the University of Potsdam (near Berlin). Professor Siniša Zarić strongly appreciated this initiative and was so kind to be the main responsible person on the Serbian side for this event. The program which is jointly conducted by him and his assistant, Jelena Cvetanović as well as Professor Petersen, looks very promising. I hope that this will be a fruitful beginning of a long-term cooperation between the two faculties.

When it comes to grants and funding programs, which are connected with Germany, a lot of interested students do not even apply. They say that their knowledge of German is not good enough. Do you really need to speak German in order to study there and participate in DAAD programs?

No, not any more. In the last decade the German universities developed a great number of international programs taught in English. Crucial is that you have a good command of either German or English. In addition to that, important for a successful scholarship application are also motivation and a professional preparation.

Where can interested young people find you?

My office is currently located at the Faculty of Political Science, Jove Ilića 165 on the first floor, which is very generous of the faculty. Nevertheless, we plan to move to the city centre within the next few months with the intention to be closer to everyone. We will publish that notice in due course, for example, on www.daad.rs. In addition to that I will continue to work as a lecturer of German language at the FPN with special focus on political terminology.


With your experience in the field of education and science, what would your message to our students be, regarding the importance of academic exchange?

We believe that exchange always leads to a win-win situation. Both sides profit from new and interesting perspectives, professionally and personally. I would be very pleased to see many applications from economists in the German Embassy this autumn. As everyone knows: Economists have the internationality in their blood!

We thank you very much for the interview.

Međunarodna konferencija o elektronskoj trgovini

Deveta po redu Konferencija o elektronskoj trgovini, međunarodnog karaktera, koja iz godine u godinu poprima sve veći značaj među poslovnom elitom, održana je od 22. do 24.aprila na Paliću. Četvorici naših studenata sa smera Informatika, pružila se fantastična prilika da uzmu učešće na ovoj prestižnoj manifestaciji. Njihov trud i dobra volja, kao i podrška fakulteta, omogućili su im ovaj “e - izlet”. Stoga, sve pohvale zaslužuje fakultet na čelu sa prof.dr Radetom Stankićem koji je prepoznao ambicije i imao razumevanja za široko interesovanje naših kolega. Ovo ujedno, treba da bude i poruka svim studentima da se više interesuju za stručne seminare i druga dešavanja koja su vezana za oblasti koje ih zanimaju i da iniciraju realizovanje svojih ciljeva. Pored toga što su spojili lepo i korisno, Marko Nedić, Marko Dekić, Vladimir Kovačević i Marko Pejić, odlučili su da nam prenesu, po njihovom mišljenju, najzanimljivija razmatranja i zaključke konferencije.



E-trgovina predstavlja mesto okupljanja domaćih i inostranih stručnjaka iz oblasti elektronske trgovine, sa ciljem da učesnicima skupa pruži analizu trenutnog stanja i ukaže na moguće pravce daljeg razvoja elektronskog poslovanja. Konferenciju je, pred oko 200 prisutnih ljudi, otvorila Jasna Matić, ministar za telekomunikacije i informaciono društvo. Na početku se osvrnula na ekonomsku krizu istakavši da ona utiče na sve sfere poslovanja, a posebno na elektronsku trgovinu. Pokušala je i da ubedi prisutne da će njeno ministarstvo dati sve od sebe da se novouvedeno oporezivanje mobilnog saobraćaja (koje je u IT krugovima okarakterisano kao kočnica razvoja informatičkog sektora) ukine u najkraćem mogućem roku. Gospođa Matić je istakla da počinje polako da funkcioniše sistem elektronskog potpisa. Razvija se softver za njegovo korišćenje, a trenutno se i pregovara sa MUP-om o mogućnosti da lična karta postane e-potpis, čime bi građani stekli niz prednosti, kao što je npr. predaja poreskih prijava. Da se ipak pomeramo sa mrtve tačke potvrđuje i najava da će 11. juna biti održana prva sednica Vlade bez papirnih dokumenata, za koje je zaslužno pomenuto Ministarstvo, razvojem projekta elektronske Vlade.



KUPOVINA PREKO NETA

Srbija još uvek nije na listi podržanih zemalja od strane PayPal (bezbedan sistem plaćanja preko interneta), ali je domaća firma Q Pay Spot, predstavila svoju varijantu PayPal plaćanja pod imenom Q-Voucher. Q-Voucher ne zahteva tekući račun ili kreditnu karticu, a kupovina se odvija tako što se korisnik registruje na sajtu, unese broj svog mobilnog telefona i kada želi da kupi nešto na internetu, potvrdu o transakciji realizuje SMS-om. Vaučer se dopunjava na nekom od 6.000 prodajnih mesta, kao i kod dopune prepaid kredita. Predstavnici Pakoma izneli su interesantne podatke o kupovini preko interneta u Srbiji. Prosečan profil online kupca u Srbiji je muškarac star između 25 i 40 godina, visoko obrazovan. Podatak da 75 odsto online kupovina obave fizička lica pokazuje da se firme još uvek uzdržavaju od te vrste kupovine. Kod nas se najviše prodaje tehnička roba (oko 80 odsto ), a potom slede knjige. Domaće banke uzimaju veliki procenat prilikom online transakcija, pa je najbolje prodavati robu koja ima veliku maržu. Prilikom bilo koje kupovine preko interneta treba biti svestan mogućih zloupotreba.Vrlo zanimljivo i dobro koncipirano predavanje na tu temu održao je Miodrag Krunić, ispred firme Webcentric d.o.o. Najrizičnija ciljna grupa su oženjeni muškarci i omladina, a najveća opasnost od zloupotrebe preti sa sajtova pornografske sadržine. Plaćanje tuđim karticama je najzastupljenije u Istočnoj Evropi, a potom slede Afrika i Kina. Takođe, sa stanovišta prodavca, najrizičnije su veoma krupne i veoma sitne transakcije, te kod njih treba izvršiti dodatne kontrole kupaca. Dušan Sikimić iz Privredne komore Srbije pokazao je neke zvanične podatke o zloupotrebama platnih kartica, koje imaju jasnu tendenciju rasta. U 2008. godini zabeleženo je 715 krivičnih dela, 256 krivičnih prijava, a čak 75 lica lišeno slobode. Broj zloupotreba bi verovatno bio manji da nemamo veliki problem sa nestručnim trgovcima. Iznenađuju nas situacije u kojima trgovac ne proverava da li je isti potpis na računu i platnoj kartici ili ne traži ličnu kartu radi identifikacije, što su dva osnovna vida prevencije od zloupotrebe. Iz toga razloga je neophodna dodatna edukacija radnika koji rade sa POS terminalima.

SOCIJALNA MREŽA - da ili ne?

Stevan Veličković je prezentovao rad na temu “Mogućnosti zloupotrebe socijalnih mreža”, o tamnoj strani socijalnih mreža i indirektno nazvao solidan broj ljudi u sali “Internet zavisnicima”. Procena je da je 10 odsto korisnika Interneta zavisno i da su najpodležnija deca školskog uzrasta. Predstavljene su mogućnosti za zloupotrebu socijalnih mreža, kao i njihov negativan aspekt, u čiji prilog je navedena činjenica da maliciozni korisnici (sajber kriminalci) često biraju korisnike socijalnih mreža kao svoju metu. Za poslovni aspekt zloupotreba socijalnih mreža, autor prezentacije je konstatovao da je lakše probiti “psihološki zid” čoveka koji je zaposlen u nekoj firmi, nego sigurnosni sistem te firme. Suprotan stav izneo je Nebojša Radulović, koji je priču o socijalnim mrežama prezentovao na poslovno realan i moderan način, iznevši neke osnovne podatke o socijalnim mrežama i činjenicu da su postale dominantan komunikacioni alat (sve više ljudi koristi facebook za komunikaciju, u odnosu na e-mail, SMS i slično). Treba imati u vidu da društvene mreže nisu savršene, i da u Srbiji starosna grupa između 46 i 65 godina slabo koristi Internet. Stoga je njihovo targetiranje putem socijalnih mreža praktično nemoguće. Takođe, ni razvoj Facebook aplikacija nije baš jeftin. Zaključak je da će društvene mreže promeniti način na koji se ulaže novac na Internetu i omogućiti prisniji kontakt sa korisnicima i potencijalnim kupcima.

O ČEMU JE JOŠ BILO REČI ?

Prema mišljenju većine prisutnih, najzanimljivije, a opet i najpoučnije predavanje održao je Vladimir Živaljević, vlasnik firme AquaBoutique, na temu “Komercijalno upravljanje sadržajem”. Kod pravljenja web prezentacija, najvažniji segment je sadržaj, a ne dizajn, jer sadržaj privlači posetioce i potencijalne kupce (ukoliko se radi o komercijalnom sajtu). Kao dobar primer, naveo je kako je višestuko povećana poseta sajta Biobalans (proizvodi na bazi biljnih vlakana), dodavanjem sadržaja o Uskrsu i receptima za posnu hranu, pred Uskršnji post. I ako to ne deluje kao nešto što u prvi mah može uticati na povećanje prodaje, sasvim je logično da posetilac koji bude zadovoljan dobijenim podacima o ključnoj reči odluči da još malo razgleda sajt i zainteresuje se i za neke proizvode. Danas je za veliku firmu koja želi da prodaje preko interneta, neophodan content manager, ukoliko želi da zabeleži uspeh. Angažovanjem content manager, poseta se može povećati i za preko 200 odsto , a jedan od osnovnih ciljeva je i povećanje odnosa posetilac/kupac. U takvom slučaju internet kampanja postaje najjeftiniji vid reklamiranja.

Marketing menadžer kompanije E-Target, Jelena Jovanović, održala je korisno i dinamično predavanje o vođenju online reputacije kompanija uz upotrebu društvenih medija. Dala je odgovore i na dilemu kako ostaviti dobar utisak o kompaniji u javnosti i kako ga zadržati. Ono što je nama bilo zanimljivo jeste naglašavanje važnosti etike u poslovanju i dobrog odnosa sa zaposlenima. Nada Bukinac, iz OTP banke, pričala je o Google Analytics tehnikama za merenje uspešnosti marketing kampanje i konverzije, a kao najveća vrednost njenog izlaganja ističe se skretanje pažnje na analitiku, nasuprot statistici. Kako bi upotpunila prethodnu priču, Tatjana Lukić je održala informativno predavanje o načinima da se uz pomoć Web analitike poveća profitabilnost e-trgovine, gde je navela nekoliko ključnih pokazatelja uspeha za e-trgovinu, a to su: povećanje prodaje, povećanje posećenosti, unapređenje izgleda sajta, povećanje profita marketing kampanjama, razumevanje i segmentacija posetilaca.



Kao predstavnik “bankara” na konferenciji o E-trgovini, Saša Jovanović je održao predavanje “Ocena tehnološke sofisticiranosti online B2B servisa u bankarskom sektoru”, gde je prikazao rezultate istraživanja o online B2B uslugama u Srbiji. Autor je istakao da budućnost B2B zavisi od banaka i brzine kojom one mogu da implementiraju takve servise, kao i da banke definitivno mogu da smanje troškove svog poslovanja primenom B2B servisa. Kao zaključak, izvodi se činjenica da ljudi (a samim tim i firme) ne žele da svakodnevno idu u banke, čekaju u redovima i završavaju poslove koje su mogli I od kuće, putem Interneta.



A SAD ONAJ LEPŠI DEO …

Na naše opšte iznenađenje, organizatori konferencije su obrazovni program tokom tri dana predavanja obogatili izletom u ergelu "Kelebija", nadomak Subotice, gde smo u prelepom ambijentu mogli da uživamo u izložbi 30 fijakera, karuca, čeza, obilasku lipicanera kao i vožnji fijakerom. Svečanosti same manifestacije doprinela je i specijalno organizovana večera kojoj su prisustvovali svi učesnici konferencije, gde su prisutni, uz odlično muzičko izvođenje grupe "Garavi sokak" mogli da u prijatnom ambijentu obeleže još jednu, uspešno završenu Konferenciju o e-trgovini.